جادوی زعفران
- گياهي است علفي ، دائمي و داراي ساقه زير زميني يا بنه که در بين کشاورزان به پياز زعفران شهرت دارد. پياز زعفران ، مدور ، سخت ، گوشتدار و به رنگ سفيد مي باشد ( از نظر گياه شناسي بين پياز خوراکي و پياز زعفران تفاوتهائي وجود دارد. پياز خوراکي را بايد يک پياز مطبق ناميد که برگهاي ذخيره اي فراواني در اطراف ساقه کوتاهي قرار دارد ( ( Bulbاما پياز زعفران را بايد يک ساقه کوتاه توپر و يک پارچه دانست ( Corm )
- زعفران زراعي گياهي تريپولوئيد ( 3nکروموزومي ) بوده که توليد بذر نمي کند . از اين رو ازدياد زعفران فقط از طريق کشت پياز انجام مي شود.
- قسمت مورد استفاده زعفران ، کلاله سه شاخه آن مي باشد که به هنگام برداشت ، ميله خامه نيز با آن همراه است. گرچه همراه بودن خامه از قيمت زعفران مي کاهد ، ليکن مردم ايران و بويژه خراسان به منظور اطمينان از صحت و اصالت زعفران ، ترجيح مي دهند از زعفران دسته اي که خامه به کلاله ها متصل است ، استفاده کنند.
عملکرد زعفران
هر کيلوگرم گل زعفران در حدود 2700 ـ 2000 گل دارد.هر کيلو گل بين 7/2 تا 5/3 مثقال ( 37/16 – 55/12 گرم ) و يا بطور متوسط سه مثقال زعفران مي دهد. ضمنا بطور متوسط از هر 167 گل ( 167 خامه + 501 کلاله ) يک گرم زعفران خشک بدست مي آيد.
متوسط عملکرد زعفران 5 کيلو گرم زعفران خالص در هکتار مي باشد که اين ميزان در سالهاي مياني ( سال سوم و چهارم ) به حداکثر مقدار خود مي رسد.
انواع زعفران موجود در بازار
انواع زعفران از لحاظ مصرف در ايران به شرح ذيل مي باشد :
1- زعفران دسته اي که در آن کلاله ها از خامه جدا نگرديده است و در واقع هر خامه واجد کلاله هاي مربوط به خود مي باشد. اين زعفران به زعفران ريشه اي نيز موسوم است.
2- زعفران رشته اي که تنها شامل کلاله مي باشد و در بازار تجارت داخلي به زعفران سر گل ، سر قلم ، سرريشه و يا ممتاز موسوم است.
3- زعفران گرد که از سائيدن کلاله هاي زعفران بدست مي آيد.
تقلب در زعفران
به علت گراني زعفران ، برخي از افراد سود جو ، سعي مي کنند با تهيه زعفران تقلبي و عرضه آن به بازار ، به منافعي دست يابند. برخي از موارد تقلب که توسط اين افراد انجام مي گيرد به شرح زير است :
1- زعفران سائيده را ممکن است با خاک سرخ مخلوط کنند تا افزايش وزن پيدا کند.
2- به زعفران سر گل ، ممکن است عضلات پخته ، رشته رشته و رنگ پذيرفته گاو ، شتر ، کاکل ذرت ، ريشه گندم و از اين قبيل اضافه کنند.
3- خامه زعفران را با زعفران سائيده شده و يا مواد ديگر به رنگ کلاله در آورند. اين قسمت از زعفران را به همراه زعفران سر گل به فروش رسانند.
4- موادي از قبيل ريشه زردچوبه ، کاسبرگ گل هميشه بهار و گلجه هاي گلرنگ را به زعفران مخلوط سازند.
5- روغنهاي سنگين به زعفران اضافه کنند تا زعفران اضافه وزن پيدا کند.
6- به دور دسته ها نخ زيادي بپيچند و موجب سنگين شدن آنها شوند.
7- در شيشه ها و يا ظروف زعفران را به هنگام فروش ، به منظور جذب رطوبت هوا باز گذارند.
8- دسته هاي زعفران را مکرر جابجا سازند ، تا قسمتي از کلاله ها از دسته هاي زعفران جدا شود و اين قسمت را به جاي زعفران سر گل با بهاي بيشتر بفروش رسانند.
موارد مصرف زعفران![]()
رنگ زيبا ، عطر و طعم دلپذير و اثرات طبي زعفران موجب شده که به زعفران از نظر هاي مختلف به شرح زير توجه گردد.
الف – ادويه اي و رنگي : از زعفران به عنوان ادويه و رنگ و عطر بخشيدن به مواد غذائي ، شيريني ، دارو و نوشابه هاي الکلي و غير الکلي در بسياري از کشورهاي جهان استفاده مي شود. در بيرجند از پرچمهاي زعفران نيز به عنوان عطر و طعم دادن به نان استفاده مي شود.
ب – داروئي : زعفران به علت دارا بودن مواد تلخ ، از جهتي موجب سهولت هضم غذا و از جانب ديگر به علت واجد بودن اسانس ، اثر محرک بر روي سلسله اعصاب دارد. از زعفران در رفع بي خوابيهائي که منشا تحريکات مغزي دارد و نيز در برونشيت هاي مزمن به علت اثر بي حس کنندگي آن بر روي اعصاب ريوي و همچنين در رفع بيماريهاي چشم و دفع سنگ کليه استفاده مي کنند. به زعفران خاصيت تقويت کننده قلب و مقوي معده نيز نسبت مي دهند.( شايان ذکر است که زعفران خاصيت خنده آوري نيز دارد )
زعفران در آنسوی آبها![]()
صد ها سال پيش ، زماني که ملکه اسپانيا دچار نوعي ناراحتی زنان ( درد ناشي از قاعدگي ) شده بود ، پزشکان ايراني براي درمان ملکه ، مصرف مقداري زعفران را توصيه کردند . لذا ملکه پس از بهبودي کامل ناشي از مصرف زعفران ، دستور داد تا اين گياه جادوئي را وارد کشورش کنند . از آن زمان به بعد کشور اسپانيا بعنوان بزرگ ترين کشور توليد کننده زعفران ( بالاترين عملکرد در هکتار ) همگام با ايران ( بهترين زعفران دنيا از لحاظ کيفيت متعلق به ايران است ) اقدام به صادرات اين محصول ارزشمند نموده است. دکتر زرگري از زعفران به عنوان بازکننده قاعدگي و سقط جنين نيز ياد کرده است.
![]()